آموخته باشد يا از كسى اندازه‌اى گرفته باشد . ازين جهت است كه مبتدع را مبتدع خوانند ازيرا چه در اسلام چيزى نو پديد آورده باشد بى از آنكه مرو را از قرآن يا از حديث رسول - صلّى اللّه عليه و سلّم - اصلى باشد بر حقيقت . ايزد تعالى هفت آسمان و زمين چنان كه خواست بيافريد و پديد آورد بى آنكه پيش ازان مران را مثالى بود كه اين بدان اندازه پديد آورد يا مرو را كسى بود كه اين تعليم كرد وَ إِذا قَضى أَمْراً اذا اراد امضاء حكم قدره فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ( 116 ) لذلك الشى كاين فى علمه كن فيكون فكان كما شا إذا قضى أمرا چون خواهد كه خواست خويش را پيش برد و پديد آرد و حكمى را تقدير فرآن « 1 » كرده باشد خواهد كه پديد آرد همى آن بود كه مران چيز را كه در علم وى موجود باشد گويد بباش ، بباشد چنان كه او خواهد . و بامنصور ماتريدى گفت آنچه خواهد كه پديد آرد همى آن بود بىآنكه گويد كن ، و اين كن از بهر آن ياد كرده است كه فهم آدميان اندر دريافت زودى بيش‌ازين طاقت نداشت كه دريافتى ، كن ياد كرد و اللّه اعلم . و بعضى گويند خود چنين است كه چون خواهد چيزى را كه پديد آرد و فرمان دهد ، به « كن » « 2 » اى بباش چنان كه او خواهد بباشد وَ قالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ توحيد اللّه لَوْ لا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ معاينة مشافهة فيخبرنا بانّك رسوله . گفت ، گفتند آن كسها كه ايشان از يگانگى خداى عز و جل آگاهى ندارند همى گويند ترا يا محمد ، چرا كه خداى عز و جل با ما برابر سخون نگويد ؟ و چرا ما را خبر ندهد كه تو پيامبر اويى ؟ أَوْ تَأْتِينا [ 60 ] آيَةٌ او هلّا تاتينا بعلامة تدلّ على صدق نبوّتك . گفتند

--> ( 1 ) . فرآن فراآن . ( 2 ) . اصل : بكن .